“Biz isə elə etməliyik ki, kəndlərdən şəhərlərə yox, şəhərlərdən kəndlərə qayıdış prosesi başlasın”
Mayın 25-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev sədrliyi ilə kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirə keçirilib. Azərbaycanda kənd təsərrüfatının inkişafı, ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi və regionların sosial-iqtisadi dirçəldilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Bu məqsədlə Prezident müşavirədə geniş çıxış edərək qarşıda duran əsas vəzifələri müəyyənləşdirdi.
Prezident çıxışı zamanı regionların inkişafının dövlət siyasətində strateji istiqamət olduğunu xüsusi vurğuladı. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, Azərbaycanda kənd təsərrüfatının inkişafı yalnız aqrar sektorun inkişafı deyil, bütövlükdə regionların sosial-iqtisadi dirçəlişi deməkdir.
Dövlət başçısı bildirdi ki, 2004-cü ildən etibarən həyata keçirilən regional inkişaf proqramları nəticəsində bölgələrin infrastrukturu tamamilə yenilənmişdir. Həmin dövrdə kəndlərdə qaz təchizatı demək olar ki, yox səviyyəsində idi, elektrik enerjisi ilə bağlı ciddi problemlər yaşanırdı, yollar yararsız vəziyyətdə idi və su təminatı zəif idi. Son illərdə həyata keçirilən dövlət proqramları nəticəsində isə bu problemlərin böyük hissəsi aradan qaldırılmışdır.
Prezident qeyd etdi ki, hazırda ölkədə qazlaşma səviyyəsi 96 faizə çatmış, min kilometrlərlə avtomobil yolu tikilmiş, iri su anbarları və kanallar istifadəyə verilmişdir. Taxtakörpü, Şəmkirçay, Göytəpə kimi strateji layihələr kənd təsərrüfatının inkişafına ciddi təkan vermişdir. Bunun nəticəsində regionlarda kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı artmış, məşğulluq səviyyəsi yüksəlmiş və kəndlərin sosial həyatı canlanmışdır.
Çıxışda vurğulandı ki, regionların inkişafı insanların kəndlərdə qalmasına və doğma torpaqlarında çalışmasına imkan yaradır. Prezident bildirdi ki, kəndlərdə yalnız əkinçilik deyil, xidmət sektoru, turizm və digər fəaliyyət sahələri də inkişaf etdirilməlidir. Dövlət başçısının sözlərinə görə, əsas məqsəd kəndlə şəhər arasındakı sosial və iqtisadi fərqləri minimuma endirməkdir. Bu siyasət insanların kəndlərdə rahat və təhlükəsiz yaşayışını təmin etməyə, şəhərlərə axının qarşısını almağa xidmət edir.
Prezident həmçinin qeyd etdi ki, bölgələrdə müasir xəstəxanalar, məktəblər və digər sosial obyektlər tikilmişdir. Minlərlə məktəb əsaslı təmir olunmuş və yenidən qurulmuşdur. Bu layihələr regionlarda məşğulluğun artmasına və insanların kənd təsərrüfatına marağının güclənməsinə səbəb olmuşdur.
Dövlət başçısı çıxışında xüsusi olaraq vurğuladı ki, kənd təsərrüfatının inkişafı ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunması baxımından da strateji əhəmiyyət daşıyır. Prezidentin sözlərinə görə, dünyada baş verən müharibələr, enerji böhranları və nəqliyyat zəncirlərində yaranan problemlər hər bir ölkəni daxili istehsalı artırmağa məcbur edir. Buna görə də Azərbaycanda kənd təsərrüfatına dövlət dəstəyi bundan sonra da davam etdiriləcək, yeni proqramlar və investisiya layihələri həyata keçiriləcəkdir.
“İdxaldan asılılıq azaldılmalıdır”
Prezident müşavirədə ərzaq təhlükəsizliyi məsələsinin müasir dövrdə bütün dövlətlər üçün strateji əhəmiyyət daşıdığını bildirib. O qeyd edib ki, dünyada baş verən müharibələr, beynəlxalq münaqişələr, enerji böhranları və qlobal təchizat zəncirində yaranan problemlər bir çox ölkələrdə ərzaq təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi risklər formalaşdırır.
Dövlət başçısı vurğulayıb ki, Azərbaycan daxili istehsalı artırmalı və idxaldan asılılığı azaltmalıdır. Xüsusilə buğda istehsalı ilə bağlı vəziyyətə toxunan Prezident qeyd edib ki, ölkə özünü buğda ilə cəmi 55 faiz təmin edir və bu göstərici qənaətbəxş hesab edilə bilməz.
Prezident həmçinin açıqlayıb ki, ölkədə buğda istehsalı 1 milyon 573 min ton, idxal isə 1 milyon 267 min ton təşkil edir. Bu rəqəmlər daxili istehsalın artırılmasının vacibliyini bir daha göstərir.
Müşavirədə təqdim olunan statistik göstəricilər ölkədə kənd təsərrüfatının bir sıra istiqamətlər üzrə müsbət dinamika göstərdiyini, lakin bəzi sahələrdə hələ də idxaldan asılılığın qaldığını nümayiş etdirir.
Dənli bitkilər üzrə ümumi təminat 95 faiz təşkil edir. Kartof istehsalı 91 faiz təminat səviyyəsindədir, 160 min ton idxal, 71 min ton ixrac qeydə alınıb. Tərəvəzçilik sahəsində isə vəziyyət daha müsbətdir — 1 milyon 770 min ton istehsal hesabına 107 faiz təminat əldə olunub və 214 min ton ixrac həyata keçirilib.
Bostan məhsulları üzrə istehsal 460 min ton təşkil edir. Meyvə və giləmeyvə istehsalında isə ölkə 140 faiz təminat səviyyəsinə çatıb; bu sahədə 1 milyon 400 min ton istehsal və təxminən 600 min ton ixrac həyata keçirilib.
Fındıqçılıq sahəsi 84 min ton istehsal və 30 min ton ixracla Azərbaycanın beynəlxalq bazarda güclü mövqeyini qoruduğu sahələrdən biridir. Üzüm istehsalı 211 min ton olmaqla 92 faiz təminat səviyyəsindədir.
Heyvandarlıq sektorunda mal əti üzrə 84 faiz təminat (150 min ton istehsal, 30 min ton idxal), quş əti üzrə 82 faiz təminat (147 min ton istehsal, 32 min ton idxal), qoyun-keçi əti üzrə isə 94 faiz təminat qeydə alınıb.
Yumurta istehsalı 2 milyard 340 milyon ədəd təşkil edir və 90 milyon ədəd ixrac həyata keçirilir. Bitki yağları üzrə təminat 52 faiz, kərə yağı üzrə 62 faiz səviyyəsindədir.
Digər məhsullar üzrə göstəricilər də fərqlidir: çay istehsalında 86 faiz təminat, duz istehsalında 80 min ton istehsal və 20 min ton ixrac, un üzrə 95 faiz təminat, şəkər üzrə isə 102 faiz təminat və 96 min ton ixrac qeydə alınıb.
Prezident vurğulayıb ki, əsas məqsəd idxaldan asılılığın azaldılması və ixrac potensialının genişləndirilməsidir. Son illərdə aqroparkların yaradılması, subsidiyaların artırılması və fermerlərə dövlət dəstəyi kənd təsərrüfatında müsbət dinamika yaradıb.
Bununla belə, bəzi sahələrdə istehsal artımı hələ də arzu olunan səviyyədə deyil. Bu səbəbdən yeni Dövlət Proqramında əsas prioritetlərdən biri taxılçılığın inkişafı, eyni zamanda mal əti, quş əti və süd məhsulları üzrə özünütəminetmə səviyyəsinin yüksəldilməsi olacaq.
Tərəvəz və meyvə istehsalı üzrə ölkə artıq özünü təmin etsə də, heyvandarlıq və yağ istehsalı sahələrində əlavə tədbirlərin görülməsi vacib hesab olunur. Məqsəd həm daxili bazarın tam təmin edilməsi, həm də ixrac imkanlarının daha da genişləndirilməsidir.
“Torpaq sahəsinin öz pasportu olmalıdır”
Prezident çıxışında torpaqlardan düzgün və səmərəli istifadənin kənd təsərrüfatının inkişafında əsas amillərdən biri olduğunu bildirdi. O qeyd etdi ki, hər bir bölgənin torpaq xüsusiyyətləri fərqlidir və buna uyğun olaraq məhsul seçimi aparılmalıdır.
Dövlət başçısı vurğuladı ki, torpaq analizləri, elektron xəritələşdirmə, peyk müşahidələri və süni intellekt texnologiyalarından istifadə edilməlidir. Prezidentin sözlərinə görə, hər bir torpaq sahəsi üçün ayrıca elektron məlumat bazası yaradılmalı və hansı məhsulun daha yüksək məhsuldarlıq verəcəyi əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.
Prezident qeyd etdi ki, bu yanaşma fermerlərin daha çox gəlir əldə etməsinə və torpaqlardan maksimum səmərəli istifadəyə imkan yaradacaq. Dövlət başçısı həmçinin subsidiya mexanizmlərinin daha çevik olmasının vacibliyini bildirdi. Onun sözlərinə görə, subsidiyalar bazar tələbatına uyğun şəkildə yenilənməli və məhsul istehsalının istiqamətləri daim təhlil olunmalıdır.
Çıxışda kənd təsərrüfatı texnikasının yenilənməsi məsələsinə də toxunuldu. Prezident bildirdi ki, son 20 ildə ölkənin texnika parkı tamamilə yenilənmişdir və hazırda Azərbaycanda kənd təsərrüfatı texnikasının istehsalı da həyata keçirilir.
Bununla yanaşı, gübrə istehsalının artırılması, müasir suvarma sistemlərinin genişləndirilməsi və fermerlər üçün maarifləndirmə proqramlarının davam etdirilməsi əsas prioritetlərdən biri kimi göstərildi. Prezident qeyd etdi ki, hazırda 130 min hektarda müasir suvarma sistemi tətbiq olunur və bu göstəricinin 300 min hektara çatdırılması nəzərdə tutulur.
“Qarabağ və Şərqi Zəngəzur kənd təsərrüfatının yeni inkişaf mərkəzinə çevriləcək”
Prezident İlham Əliyev müşavirədə çıxışı zamanı azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən layihələrin kənd təsərrüfatının inkişafı baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğuladı. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur Azərbaycanın əsas kənd təsərrüfatı və su ehtiyatı bölgələrindən birinə çevriləcək.
Prezident bildirdi ki, işğaldan azad olunmuş ərazilərdə dərhal genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə başlanılmış, xüsusilə su infrastrukturu ilə bağlı mühüm layihələr həyata keçirilmişdir. Dövlət başçısının sözlərinə görə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda ölkənin ümumi su ehtiyatlarının təxminən 25 faizi formalaşır və bu imkanlardan səmərəli istifadə kənd təsərrüfatının inkişafında mühüm rol oynayacaq.
Çıxış zamanı qeyd olundu ki, Suqovuşan, Sərsəng, Xaçınçay, Zabuxçay və Köndələnçay su anbarları artıq yenidən qurulmuş və istifadəyə verilmişdir. Bununla yanaşı, Bərgüşad və Həkəri su anbarlarının tikintisi də davam etdirilir. Prezident vurğuladı ki, bu layihələr yalnız Qarabağ və Şərqi Zəngəzur üçün deyil, eyni zamanda digər bölgələrin də su təminatının yaxşılaşdırılmasına xidmət edəcək.
Dövlət başçısı bildirdi ki, Şirvan və Qarabağ kanallarının yenidən qurulması layihələri kənd təsərrüfatının inkişafına ciddi təkan verəcək. Bu kanallar istifadəyə verildikdən sonra yüz minlərlə hektar torpaq sahəsinin su ilə təmin olunacağı qeyd edildi. Prezidentin sözlərinə görə, həmin ərazilərdə müasir suvarma sistemlərinin tətbiqi məhsuldarlığın əhəmiyyətli dərəcədə artmasına imkan yaradacaq.
Prezident həmçinin azad edilmiş torpaqlarda intensiv bağçılıq və müasir kənd təsərrüfatı layihələrinin həyata keçirildiyini diqqətə çatdırdı. Ağalı kəndi yaxınlığında yaradılmış intensiv meyvə bağlarının artıq ixrac məhsulu verdiyi bildirildi. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, bu ərazilər gələcəkdə müasir aqrar istehsal mərkəzlərindən birinə çevriləcək.
Çıxışda vurğulandı ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr yalnız iqtisadi deyil, həm də strateji əhəmiyyət daşıyır. Regionda yaradılan yeni infrastruktur, yollar, enerji və su layihələri kənd təsərrüfatının sürətli inkişafına, insanların doğma yurdlarına qayıdışına və məşğulluğun artmasına mühüm töhfə verəcəkdir.
“Özümüzü mal əti ilə 84 faiz təmin edirik, 30 min ton idxal edilir, 150 min ton daxili istehsaldır”
Prezident müşavirədə kənd təsərrüfatında yeni inkişaf mərhələsinin başlanacağını bildirdi və qeyd etdi ki, 2026–2030-cu illəri əhatə edəcək yeni Dövlət Proqramı hazırlanır. Dövlət başçısının sözlərinə görə, proqram konkret nəticələrə hesablanacaq və həm dövlət, həm də özəl sektorun birgə fəaliyyətini nəzərdə tutacaq.
Prezident vurğuladı ki, kənd təsərrüfatının inkişafı üçün böyük həcmdə investisiyalar tələb olunur. Təxmini hesablamalara əsasən, proqram çərçivəsində dövlət tərəfindən 2 milyard manatdan çox, özəl sektor tərəfindən isə 3 milyard manatdan artıq investisiya yatırılması planlaşdırılır.
Çıxışda pambıqçılıq sahəsində əldə olunan nəticələr xüsusi qeyd edildi. Prezident bildirdi ki, vaxtilə pambıq istehsalı kəskin şəkildə azalmışdı, lakin dövlət dəstəyi nəticəsində bu sahədə ciddi artım əldə olunmuşdur. Məhsuldarlığın daha da artırılması və pambığın emal sənayesinin inkişaf etdirilməsi qarşıya əsas məqsəd kimi qoyulmuşdur.
Prezident həmçinin intensiv bağçılıq, istixana kompleksləri və aqroparkların genişləndirilməsinin vacibliyini vurğuladı. O qeyd etdi ki, Azərbaycanda artıq yüz minlərlə ton tutuma malik soyuducu anbarlar yaradılmışdır və əlavə anbarların tikintisi davam etdiriləcək.
Su təminatı məsələsinə toxunan dövlət başçısı Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən su layihələrinin strateji əhəmiyyət daşıdığını bildirdi. Yeni kanalların və su anbarlarının tikintisi nəticəsində yüz minlərlə hektar torpaq sahəsinin su ilə təmin olunacağı qeyd edildi.
Prezident çıxışının sonunda bildirdi ki, Azərbaycanın əsas məqsədi müasir, dayanıqlı, rəqabətqabiliyyətli və ixracyönümlü kənd təsərrüfatı sistemi qurmaqdır. Dövlət başçısı vurğuladı ki, həyata keçiriləcək yeni proqram ölkənin ərzaq təhlükəsizliyini daha da möhkəmləndirəcək və kənd təsərrüfatının inkişafına yeni təkan verəcəkdir.
