Dövlətlərarası münasibətlərin inkişafı zamanın tələblərinə uyğun olaraq yeni məzmun və istiqamətlər qazanır. Bu münasibətlərin möhkəmliyi isə qarşılıqlı etimada, ortaq maraqlara və uzunmüddətli əməkdaşlığa əsaslanır. Azərbaycan müstəqil dövlət kimi xarici siyasətində məhz bu prinsipləri rəhbər tutaraq müxtəlif ölkələrlə əlaqələrini genişləndirir, beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını artırır və regional proseslərdə fəal iştirakını davam etdirir.
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığı arasında Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması da bu siyasətin mühüm nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. 2026-cı il noyabrın 12-də Dublin şəhərində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhem tərəfindən imzalanan sənəd iki ölkə arasındakı münasibətlərin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldiyini nümayiş etdirir.
Tarixi münasibətlərdən strateji tərəfdaşlığa
Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətləri uzun illərə söykənən əməkdaşlıq ənənəsinə malikdir. 1994-cü il fevralın 23-də Dostluq və Əməkdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin, 1998-ci il iyulun 21-də isə Dostluq Münasibətləri və Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamənin imzalanması ikitərəfli əlaqələrin inkişafında mühüm mərhələlər olub. Sonrakı illərdə siyasi dialoq, iqtisadi əlaqələr və xüsusilə enerji sahəsində əməkdaşlıq bu münasibətlərin daha da möhkəmlənməsinə şərait yaradıb.
Yeni Birgə Bəyannamə isə mövcud əlaqələrin daha geniş istiqamətlər üzrə inkişafı üçün siyasi və institusional zəmin yaradır. Sənəddə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, dövlətlərin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətin bir daha təsdiqlənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu yanaşma Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində daim müdafiə etdiyi fundamental prinsiplərlə uzlaşır.
Bəyannamədə 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda qəbul edilmiş Sülh Zirvəsi Bəyannaməsinin əhəmiyyətinin vurğulanması, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşdırılması istiqamətində atılan addımların alqışlanması da diqqət çəkən məqamlardandır. Böyük Britaniyanın iki ölkə arasında ikitərəfli dialoq yolu ilə davamlı sülhə nail olmaq səylərinə dəstəyini ifadə etməsi regionda sabitliyin və əməkdaşlığın əhəmiyyətini ön plana çıxarır.
Beləliklə, sənəd yalnız iki dövlət arasındakı münasibətlərin bugünkü vəziyyətini əks etdirmir, həm də gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirir. Müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əlaqələrin gücləndirilməsi, hüquq-mühafizə orqanları arasında əməkdaşlıq və beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı fəaliyyət bu istiqamətlər sırasındadır.
İqtisadi əməkdaşlıq və yeni inkişaf perspektivləri
Azərbaycan ilə Böyük Britaniya arasında əlaqələrin mühüm istiqamətlərindən biri iqtisadi əməkdaşlıqdır. Xüsusilə enerji sahəsində otuz ildən artıq davam edən tərəfdaşlıq iki ölkə arasındakı münasibətlərin möhkəm təməllərindən birini təşkil edir. Bu gün isə əməkdaşlığın əhatə dairəsi ənənəvi enerji sektorundan kənara çıxaraq bərpaolunan enerji, infrastruktur, xidmətlər, maliyyə və investisiya sahələrini də əhatə edir.
Bəyannamədə ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, biznes qurumları arasında birbaşa əlaqələrin inkişafı əsas prioritetlər kimi müəyyənləşdirilib. Bu yanaşma Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafı, yeni iş yerlərinin yaradılması və ölkə iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətinin artırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Sənəddə Orta Dəhlizin inkişafına xüsusi diqqət yetirilməsi də təsadüfi deyil. Avropa ilə Asiyanı birləşdirən bu nəqliyyat marşrutu Azərbaycanın beynəlxalq logistika və tranzit imkanlarının genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. Nəqliyyat, logistika və infrastruktur layihələrinin dəstəklənməsi ölkəmizin regional bağlantı imkanlarını artırmaqla yanaşı, beynəlxalq ticarət əlaqələrinin inkişafına da töhfə verə bilər.
Digər mühüm istiqamət enerji keçidi və ekoloji dayanıqlılıqla bağlıdır. Bərpaolunan enerji mənbələrinin inkişafı, yaşıl maliyyələşdirmə və aşağı karbonlu texnologiyalar üzrə əməkdaşlıq Azərbaycanın enerji siyasətində yeni mərhələnin tələbləri ilə səsləşir. Bu sahədə təcrübə və texnologiya mübadiləsi ölkəmizin enerji potensialının daha səmərəli istifadəsi üçün əlavə imkanlar yarada bilər.
Bütün bunlar göstərir ki, Azərbaycan-Böyük Britaniya iqtisadi əməkdaşlığı yalnız mövcud əlaqələrin qorunmasına deyil, yeni iqtisadi imkanların yaradılmasına və qarşılıqlı faydaya əsaslanan uzunmüddətli tərəfdaşlığın inkişafına yönəlib.
Təhsil, innovasiya və gələcəyə yönələn əməkdaşlıq
Müasir dövrdə dövlətlərin inkişafını müəyyən edən əsas amillərdən biri insan kapitalıdır. İqtisadi və texnoloji tərəqqi yalnız maliyyə və təbii resurslarla deyil, həm də bilikli, peşəkar və yeniliklərə açıq insan potensialı ilə ölçülür. Bu baxımdan Bəyannamədə təhsil, elm, tədqiqat və innovasiyaya xüsusi yer ayrılması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Sənəddə ali və peşə təhsili, rəqəmsal və texniki bacarıqların inkişafı, dövlət sektorunda təlim, eləcə də universitetlər və tədqiqat institutları arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Süni intellekt, rəqəmsal idarəetmə və yeni texnologiyalar sahəsində təcrübə mübadiləsi də gələcəyə hesablanmış əməkdaşlığın əsas istiqamətlərindəndir.
Bu məsələlərin əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, müasir əmək bazarı daim dəyişir və yeni biliklərə, bacarıqlara yiyələnməyi zəruri edir. Gənclərin keyfiyyətli təhsil alması, müasir peşələrə yiyələnməsi, elmi tədqiqat və innovasiya imkanlarının genişlənməsi ölkənin uzunmüddətli inkişafına xidmət edir. Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında bu sahələrdə qurulacaq əlaqələr qarşılıqlı təcrübənin öyrənilməsi və yeni təşəbbüslərin reallaşdırılması üçün əlverişli imkanlar aça bilər.
Bəyannamədə insanlararası əlaqələrin, mədəni mübadilənin və peşəkar şəbəkələrin inkişafına da diqqət yetirilməsi tərəfdaşlığın yalnız dövlət qurumları və biznes strukturları ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Çünki davamlı münasibətlərin formalaşmasında xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşma və birbaşa ünsiyyət də mühüm rol oynayır.
Sənədin diqqətçəkən məqamlarından biri də hər il Strateji Tərəfdaşlıq görüşlərinin keçirilməsi barədə razılaşmadır. Bu görüşlər əməkdaşlığın üç əsas istiqaməti üzrə görülən işlərin qiymətləndirilməsi, gələcək prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi və razılaşdırılmış təşəbbüslərin praktiki icrasının izlənilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Azərbaycan-Böyük Britaniya münasibətlərində yeni mərhələnin başlanması ölkəmizin çoxşaxəli xarici siyasətinin, beynəlxalq əməkdaşlığa açıq mövqeyinin və qarşılıqlı faydaya əsaslanan tərəfdaşlıq prinsipinin növbəti təzahürüdür. İmzalanmış Birgə Bəyannamə qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi, iqtisadi və texnoloji imkanların genişləndirilməsi, eləcə də regional sülh və sabitliyə töhfə verilməsi üçün yeni perspektivlər müəyyən edir. Əsas məsələ bu razılaşmaların konkret layihələrə, davamlı əməkdaşlığa və hər iki ölkənin xalqları üçün real nəticələrə çevrilməsidir.



