Martın 3-də Bakı Konqres Mərkəzində Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 12-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 4-cü iclasları keçirilib. Tədbirdə Prezident İlham Əliyev iştirak edərək enerji təhlükəsizliyi, ixrac strategiyası və yaşıl transformasiya ilə bağlı Azərbaycanın prioritetlərini açıqlayıb.
Enerji təhlükəsizliyində genişlənən coğrafiya
Prezident İlham Əliyev çıxışında qeyd etmişdir ki, Azərbaycan son illərdə enerji diplomatiyasını uğurla genişləndirərək beynəlxalq enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına mühüm töhfə verir. Ölkənin qaz ixracı coğrafiyasının artması enerji sektorunun strateji əhəmiyyətini daha da yüksəldir. Hazırda Azərbaycan təbii qazını 16 ölkəyə ixrac edir və bu, ölkəni boru kəmərləri vasitəsilə qaz tədarük edən aparıcı ixracatçılardan birinə çevirir.
Prezident vurğulamışdır ki, Avropa İttifaqınin 10 üzv dövləti Azərbaycan qazı ilə təmin olunur. Bu əməkdaşlıq enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsinə, qarşılıqlı iqtisadi əlaqələrin dərinləşməsinə və regional sabitliyin gücləndirilməsinə xidmət edir.
Enerji ixracının coğrafiyası yalnız Avropa bazarı ilə məhdudlaşmır. İlk dəfə olaraq Suriyaya 1,5 milyard kubmetr həcmində qaz tədarükünə başlanılması enerji diplomatiyasının yeni mərhələsini göstərir. Bu addım həmin ölkədə enerji çatışmazlığının azaldılmasına, sosial-iqtisadi sabitliyin güclənməsinə və biznes fəaliyyətinin inkişafına dəstək verir.
Enerji ixracının şaxələndirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarlarında mövqeyinin möhkəmlənməsinə və uzunmüddətli strateji tərəfdaşlığın genişlənməsinə şərait yaradır. Qarşıdakı dövrdə yeni bazarların araşdırılması və enerji nəqli infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi ölkənin enerji siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalacaq.
Yeni yataqlar və hasilat perspektivləri
Prezident İlham Əliyev ölkənin enerji sektorunun inkişafının davam etdiriləcəyini və yeni yataqların istismarının prioritet olduğunu bildirmişdir. Cənab Prezident qeyd edib ki, Azərbaycanın karbohidrogen ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi iqtisadi gücün artırılmasında mühüm rol oynayır.
Prezident Azəri-Çıraq-Günəşli yatağının dərin qaz laylarından hasilatın cari ildə başlanacağını, Abşeron yatağınun isə 2–3 il ərzində qaz hasilatını əhəmiyyətli dərəcədə artıracağını vurğulamışdır. Həmçinin Ümid yatağı və Şahdəniz yatağı üzrə yeni mərhələlərin hasilatı artıracağı gözlənilir.
Ümumilikdə, yeni layihələr nəticəsində 10–15 milyard kubmetr əlavə qaz hasilatı perspektivi mövcuddur. Artan hasilat həcmləri Cənub Qaz Dəhlizi infrastrukturunun genişləndirilməsini və əlavə ixrac imkanlarının yaradılmasını zəruri edir.
Bu enerji layihələri ölkənin iqtisadi dayanıqlılığının gücləndirilməsinə və enerji ixrac potensialının genişləndirilməsinə xidmət edir. Yeni hasilat mərhələləri həm daxili bazarın enerji təminatını sabit saxlayacaq, həm də beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığın inkişafına şərait yaradacaq. Qarşıdakı illərdə texnoloji modernləşmə və investisiya axınının artırılması enerji sektorunun davamlı inkişafını təmin edəcək.
Yaşıl enerji gündəliyi və 2032-ci il hədəfləri
Yaşıl enerji sahəsində artıq konkret nəticələr əldə olunub. Cari ilin yanvarında regionda indiyədək ən böyük – 240 meqavat gücündə külək elektrik stansiyası istifadəyə verilib. 2023-cü ildə isə 230 meqavat gücündə Günəş elektrik stansiyası istismara başlanılıb.
Prezident vurğulayıb ki, bu layihələr anlaşma memorandumları deyil, konkret müqavilələr əsasında həyata keçirilir və tərəflər müqavilə öhdəlikləri daşıyırlar.
2032-ci ilə qədər alternativ enerji mənbələrindən 6–8 giqavat elektrik enerjisinin əldə olunması planlaşdırılır. Bu həcmdə yaşıl enerji istehsalı daxili tələbatın ödənilməsinə və elektrik istehsalında istifadə olunan təbii qazın ixraca yönəldilməsinə imkan yaradacaq.
Alternativ enerji infrastrukturu ilə paralel olaraq, Azərbaycandan Avropaya Qara dənizin dibi ilə uzanan enerji kabeli və Mərkəzi Asiyadan Azərbaycana gələn enerji kabeli layihələri üzərində iş davam edir. Müqavilələrin imzalanması və iqtisadi-texniki əsaslandırma mərhələlərinin tamamlanması bu təşəbbüslərin real icra mərhələsinə yaxınlaşdığını göstərir.
Enerji diplomatiyası və beynəlxalq tərəfdaşlıq
Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığı genişləndirir. ABŞ ilə strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində enerji, süni intellekt və kommunikasiya sektorlarında əməkdaşlıq imkanlarının artırılması nəzərdə tutulur.
Ölkə eyni zamanda Qazaxıstan və Türkmənistan neftinin tranzitində mühüm rol oynayır və Xəzərin şərq sahillərindən daha böyük həcmdə neft qəbul etmək potensialına malikdir.
Bundan əlavə, Türkiyədə 870 meqavat gücündə elektrik stansiyasının əldə olunması və Serbiyada 500 meqavatlıq elektrik stansiyasının tikintisinə dair müqavilənin imzalanması enerji təhlükəsizliyinə beynəlxalq töhfə verir.
İtaliyada ümumi emal qabiliyyəti 10 milyon ton olan iki neftayırma müəssisəsinin əldə olunması, Egey bölgəsində isə 12 milyon tonluq müəssisə ilə birlikdə Aralıq və Egey hövzəsində 22 milyon tonluq neft emalı potensialının formalaşması Azərbaycanın enerji zəncirində mövqeyini gücləndirir.
Praqmatik enerji siyasəti: qaz və bərpaolunan enerjinin vəhdəti
Prezident İlham Əliyev çıxışında vurğulamışdır ki, müasir enerji siyasəti ideoloji yanaşmalardan uzaq, daha çox iqtisadi səmərəlilik və texnoloji inkişaf prinsiplərinə əsaslanmalıdır. Onun fikrincə, qlobal enerji keçidi prosesi gedərkən ölkələr real imkanlarını və enerji sistemlərinin dayanıqlılığını nəzərə almalıdırlar. Enerji təhlükəsizliyi dövlətin iqtisadi və milli təhlükəsizlik strategiyasının ayrılmaz hissəsi kimi qiymətləndirilir.
Prezident qeyd etmişdir ki, qazıntı yanacaqlarının enerji balansından tamamilə çıxarılması yaxın perspektivdə mümkün deyil. Dünya iqtisadiyyatı, sənaye istehsalı və məişət sektorunun enerji ehtiyacları hələ də ənənəvi enerji mənbələrinə tələbat yaradır. Buna görə də təbii qaz resursları keçid dövrünün əsas enerji mənbələrindən biri kimi saxlanılmalıdır. Bu yanaşma həm enerji sabitliyini qorumağa, həm də iqtisadi itkilərin qarşısını almağa xidmət edir.
Eyni zamanda, çıxışda bərpaolunan enerji sektorunun inkişafının prioritet istiqamətlərdən biri olduğu vurğulanmışdır. Azərbaycan günəş və külək enerjisi layihələrinə böyük investisiyalar cəlb edir, beynəlxalq enerji şirkətləri ilə əməkdaşlığı genişləndirir. Yeni enerji layihələri ölkənin enerji ixrac potensialını artırmaqla yanaşı, müasir texnologiyaların tətbiqinə də şərait yaradır.
Dövlət başçısının çıxışında xüsusilə qeyd olunmuşdur ki, enerji siyasəti iqtisadi inkişaf, ekoloji təhlükəsizlik və texnoloji tərəqqi arasında balansın qorunmasına yönəlməlidir. Qarşıdakı illərdə həm ənənəvi enerji resurslarının səmərəli istifadəsi, həm də yaşıl enerji istehsalının artırılması Azərbaycanın enerji strategiyasının əsas hədəflərindən biri olaraq qalacaq. Bu siyasət ölkənin qlobal enerji bazarında rəqabət qabiliyyətini gücləndirməyə və davamlı inkişafı təmin etməyə xidmət edir.
Martın 3-də keçirilən iclaslar göstərdi ki, Azərbaycan enerji təhlükəsizliyi sahəsində regional təşəbbüskar və etibarlı tərəfdaş mövqeyini möhkəmləndirir. Qaz ixracının genişlənməsi və yaşıl enerji layihələrinin sürətləndirilməsi ölkənin balanslı enerji siyasətinin davam etdiyini təsdiqləyir.
Bu baxımdan, keçirilən görüş Azərbaycanın qlobal enerji xəritəsində rolunun güclənməsini nümayiş etdirən mühüm platforma kimi qiymətləndirilir.
