Fevralın 13-də Münxendə “France 24” telekanalına müsahibə verən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Azərbaycanın post-münaqişə dövründə xarici siyasət prioritetlərini, regionda geosiyasi balansın qorunmasını və beynəlxalq tərəfdaşlıq əlaqələrinin inkişaf perspektivlərini ətraflı təqdim edib. Dövlət başçısı müsahibədə sülh, normallaşma və beynəlxalq tərəfdaşlıqlar arasında balansın Azərbaycanın xarici siyasət kursunun əsasını təşkil etdiyini açıq şəkildə vurğulayıb: “Azərbaycanın xarici siyasətində əsas prinsip sülh və dialoqdur. Biz qonşularla münasibətlərimizi normallaşdırmaqla regionda davamlı sabitliyi təmin etmək istəyirik.”
Prezidentin fikirləri regionun gələcək geosiyasi arxitekturasına dair strateji baxışın və rəsmi Bakının diplomatik iradəsinin konseptual təqdimatı kimi dəyərləndirilir.
Prezident İlham Əliyev müsahibədə Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərində formalaşmış yeni reallıqları mərkəzi mövzu kimi təqdim edib. Dövlət başçısı Avqustun 8-də Ağ Evdə keçirilmiş üçtərəfli görüş və imzalanmış bəyannaməni münaqişənin faktiki yekunu kimi qiymətləndirərək regionun artıq hərbi qarşıdurma mərhələsini geridə qoyduğunu bildirib. Sərhəd xəttində stabilliyin təmin olunması, atəşkəs pozuntularının qeydə alınmaması, iqtisadi və tranzit əlaqələrin normallaşma mərhələsinə keçməsi Azərbaycanın post-münaqişə dövründə uğurla irəlilədiyini göstərən əsas göstəricilər kimi təqdim olunur. Dövlət başçısı həmçinin normallaşma prosesinin yalnız hərbi və siyasi aspektlərlə məhdudlaşmadığını, həm də hüquqi və institusional zəmin üzərində möhkəmləndirildiyini vurğulayıb.
Dövlət başçısı yekun sülh sazişinin hüquqi əsaslarının formalaşmasının vacibliyini də xüsusi qeyd edib. Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının mövcudluğu rəsmi Bakının prinsipial mövqeyi kimi qalır və bunun həlli sülh müqaviləsinin imzalanması üçün zəruri hüquqi şərtdir. Referendum yolu ilə mümkün konstitusiya dəyişikliklərinin həyata keçirilməsi prosesin texniki-hüquqi mərhələyə çevriləcəyini göstərir və Azərbaycanın uzunmüddətli sabitliyi hüquqi zəmanətlər üzərində təmin olunacaq. Bu yanaşma rəsmi Bakının sülh və təhlükəsizlik siyasətini hüquqi normativ bazaya bağlamaq strategiyasını açıq şəkildə nümayiş etdirir: “Sülh müqaviləsi yalnız siyasi sənəd deyil, həm də hüquqi zəmanətdir. Bu, Azərbaycanın və regionun davamlı sabitliyi üçün əsasdır.”
Müsahibədə regional nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılmasının strateji əhəmiyyəti də diqqətə çatdırılıb. ABŞ-ın dəstəyi ilə planlaşdırılan nəqliyyat marşrutları, o cümlədən Naxçıvanla quru əlaqəni təmin edəcək TRIPP marşrutu Azərbaycanın logistik və enerji dəhlizlərindəki mövqeyini gücləndirəcək. Dövlət başçısı bu layihələrin yalnız iqtisadi inteqrasiyanı deyil, həm də siyasi etimadın qurulmasını təmin edən mühüm vasitə olduğunu vurğulayıb. Bu kontekstdə Azərbaycan post-münaqişə mərhələsində regional tranzit və enerji infrastrukturunda lider rolunu möhkəmləndirir, həm Şərq, həm Qərb istiqamətində strateji balansı qoruyur.
ABŞ ilə əməkdaşlıq məsələlərinə toxunan Prezident İlham Əliyev strateji tərəfdaşlığın çoxşaxəli xarakter aldığını bildirib. Müdafiə sənayesi, enerji təhlükəsizliyi, investisiya, ticarət və süni intellekt sahələrini əhatə edən əməkdaşlıq çərçivəsi Azərbaycanın texnoloji və təhlükəsizlik strategiyasının Qərb institutları ilə paralel inkişaf etdiyini təsdiqləyir. Bu isə Azərbaycanın çoxtərəfli və balanslaşdırılmış xarici siyasət kursunu davam etdirdiyini göstərən mühüm indikator kimi qiymətləndirilir. Dövlət başçısının bu mövqeyi Azərbaycanın regional gücdən qlobal siyasi aktora çevrilmə strategiyasının prioritet istiqamətlərini ortaya qoyur.
Qarabağda saxlanılan keçmiş separatçı qurum nümayəndələrinin məsuliyyətə cəlb edilməsi hüquqi-siyasi kontekstdə xüsusi diqqət çəkir. Prezident İlham Əliyev onların beynəlxalq hüquqa əsasən Azərbaycan ərazisində fəaliyyət göstərmiş qanunsuz qurum rəhbərləri olduğunu qeyd edib. Əfv ehtimalına dair sərt ritorika isə ictimai rəyin formalaşdırdığı ədalət tələblərinin siyasi diskursda əks olunması kimi təqdim olunur və rəsmi Bakının post-münaqişə ədalət modelini təhlükəsizlik, suverenlik və hüquqi məsuliyyət prinsipləri üzərində qurduğunu göstərir.
Müsahibədə reinteqrasiya siyasətinin konturları da açıq şəkildə göstərilib. Qarabağ ermənilərinə vətəndaşlıq və iş icazəsi təklif olunsa da, onların böyük hissəsi bölgəni tərk etməyi seçib. Bunun fonunda Qərbi azərbaycanlıların geri qayıdış hüququnun təmin olunması humanitar gündəliyin qarşılıqlı prinsiplərə əsaslandığını nümayiş etdirir. Dövlət başçısı qeyd edib ki, bu yanaşma post-münaqişə sosial və demoqrafik balansın qorunmasını təmin edən addımlardan biridir.
Fransa ilə münasibətlərə dair səslənən fikirlər Azərbaycanın Avropa siyasətində diferensial və balanslı yanaşmanı tətbiq etdiyini göstərir. Prezident İlham Əliyev vurğulayıb ki, gərginliyin təşəbbüskarı Azərbaycan olmayıb və son dövrdə aparılan liderlər səviyyəsində dialoqlar münasibətlərin normallaşmasına xidmət edir. Bu yanaşma rəsmi Bakının qarşıdurmadan daha çox dialoq və qarşılıqlı hörmət modelinə üstünlük verdiyini ortaya qoyur.
Beləliklə, fevralın 13-də Münxendə verilən müsahibə Azərbaycanın xarici siyasət prioritetlərini, sülh və normallaşma prosesini, regional kommunikasiya xətlərinin açılmasını, ABŞ ilə strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsini və Avropa ölkələri ilə balanslaşdırılmış diplomatik yanaşmanı aydın şəkildə təqdim edir. Dövlət başçısının çıxışı informativ məlumatdan daha çox, Azərbaycanın regional gücdən qlobal siyasi aktora doğru transformasiya strategiyasının konseptual təqdimatı kimi qiymətləndirilə bilər.
