Azərbaycan iqtisadiyyatında yeni sənaye mərhələsinin konturları artıq daha aydın görünür. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair 2027–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramının təqdimatı qarşıdakı illər üçün konkret hədəfləri ortaya qoyur.
Sentyabrın 22-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə keçirilən müşavirədə ölkənin təbii sərvətlərindən daha səmərəli istifadə, yeni sənaye sahələrinin yaradılması, bölgələrin inkişafı və məşğulluğun artırılması ilə bağlı mühüm məsələlər müzakirə olunub.
Dövlət başçısının çıxışında diqqət çəkən əsas məqam isə ondan ibarətdir ki, qarşıdakı dövr üçün məqsəd yalnız yeraltı sərvətlərin hasilatı deyil. Əsas hədəf həmin sərvətlərin ölkə daxilində emal olunması, yeni istehsal sahələrinin yaradılması və xammaldan daha yüksək əlavə dəyərin əldə edilməsidir.
Yeni sənaye mərhələsinin başlanğıcı
Azərbaycan son iyirmi ildə iqtisadi və infrastruktur baxımından böyük inkişaf yolu keçib. Prezident İlham Əliyev müşavirədə ölkənin enerji, nəqliyyat, sosial və digər infrastruktur sahələrində həyata keçirilən layihələrin qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün mühüm baza yaratdığını vurğulayıb.
Bu gün qarşıda duran əsas məsələlərdən biri həmin imkanlardan istifadə etməklə iqtisadiyyatın yeni istiqamətlər üzrə şaxələndirilməsidir.
Dağ-mədən və metallurgiya sənayesi də məhz belə istiqamətlərdən biri kimi önə çıxır.
Cənab Prezident bu sahəni ölkə iqtisadiyyatı üçün perspektivli istiqamət kimi qiymətləndirərək onun inkişafının Azərbaycanda yeni və müasir sənaye sahəsinin formalaşmasına imkan verəcəyini bildirib. 2027–2030-cu illərdə həyata keçiriləcək Dövlət Proqramı çərçivəsində beş mindən çox daimi iş yerinin yaradılması nəzərdə tutulur.
Bu rəqəmin arxasında isə yalnız yeni iş yerləri dayanmır. Söhbət yeni müəssisələrdən, istehsal zəncirlərindən, müasir texnologiyalardan və bütövlükdə ölkənin sənaye potensialının genişləndirilməsindən gedir.
Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, qəbul edilən dövlət proqramlarının konkret müddətlərə və icra mexanizmlərinə əsaslanması qarşıya qoyulan məqsədlərin reallaşdırılmasına imkan verir. Yeni proqram da 2027-ci ildən 2030-cu ilin sonunadək həyata keçirilməlidir.
Beləliklə, dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun daha da gücləndirilməsi istiqamətində növbəti mərhələ kimi nəzərdən keçirilir.
Sərvəti çıxarmaq deyil, dəyərə çevirmək
Azərbaycanın ərazisində zəngin təbii resursların mövcudluğu yeni deyil. Məsələ bu sərvətlərdən necə istifadə olunmasıdır.
Prezident İlham Əliyevin çıxışında bu məsələyə xüsusi diqqət ayrılıb. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə yerləşən qızıl, mis və molibden yataqlarının istismara verilməsi qarşıdakı dövrün mühüm istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilir.
Kəlbəcər, Ağdərə və Zəngilanda yerləşən yataqların işə salınması ilə bağlı konkret planların olması Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun iqtisadi inkişafı baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ağdərədə artıq işlərin başlandığını bildirən Dövlət başçısı yaxın gələcəkdə Kəlbəcər və Zəngilanda da müvafiq layihələrin həyata keçiriləcəyini qeyd edib.
Amma burada bir mühüm məqam var: Azərbaycan yalnız filiz hasil edən ölkə olmaq niyyətində deyil.
Cənab Prezidentin çıxışında vurğulanan əsas yanaşmalardan biri də budur ki, yeni yataqlar aşkar ediləcəyi təqdirdə onların hasilatı ilə yanaşı, zənginləşdirmə və emal zənciri də yaradılmalıdır. Başqa sözlə, təbii sərvət mümkün qədər ölkə daxilində daha yüksək əlavə dəyərə çevrilməlidir.
Bu yanaşma iqtisadi baxımdan mühüm nəticələr vəd edir. Çünki xammalın hasilatı ilə hazır məhsulun istehsalı arasında böyük fərq var. Tam istehsal zəncirinin yaradılması daha çox müəssisənin, daha çox ixtisaslı işçinin və daha böyük iqtisadi dövriyyənin formalaşmasına imkan verir.
Bu məqsədlə müasir geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsi də nəzərdə tutulur. Dövlət başçısı sovet dövründə aparılmış araşdırmaların üzərindən uzun müddət keçdiyini və bu gün yeni texnologiyaların mövcud olduğunu diqqətə çatdırıb.
Naxçıvan Muxtar Respublikası da geoloji kəşfiyyat baxımından perspektivli istiqamətlərdən biri kimi qeyd olunub.
Deməli, qarşıdakı mərhələdə söhbət yalnız bu gün məlum olan yataqlardan deyil, Azərbaycanın hələ tam öyrənilməmiş yeraltı sərvətlərinin müasir üsullarla araşdırılmasından da gedir.
Bölgələr, iş yerləri və iqtisadi gəlir
Yeni sənaye layihələrinin əhəmiyyəti yalnız hasilat və istehsal göstəriciləri ilə ölçülmür. Onların əsas nəticələrindən biri də bölgələrin sosial-iqtisadi inkişafına təsirdir.
Prezident İlham Əliyev müşavirədə xüsusi olaraq qeyd edib ki, yeni Dövlət Proqramı Azərbaycanın regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı ilə bağlı gündəliyi də əks etdirir.
Bu baxımdan Qarabağ və Şərqi Zəngəzur xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dağ-mədən sənayesinin inkişafı həmin ərazilərdə yeni iş yerlərinin yaranmasına, məşğulluğun artmasına və iqtisadi fəallığın genişlənməsinə əlavə imkanlar yarada bilər.
Qərb Sənaye Parkının yaradılması da bu siyasətin mühüm istiqamətlərindən biridir. Dövlət başçısının bildirdiyi kimi, parkın əsas məqsədlərindən biri dağ-mədən sənayesinin inkişafıdır.
Burada filizin hasilatından başlayaraq zənginləşdirilməsinə və sonrakı emal mərhələlərinə qədər tam istehsal zəncirinin yaradılması nəzərdə tutulur. Zənginləşdirmə, pelet və briketlənmiş dəmir zavodlarının yaradılması planı da məhz bu məqsədə xidmət edir.
Bununla yanaşı, ölkə rəhbəri ekoloji məsələlərin diqqətdən kənarda qalmamalı olduğunu xüsusi vurğulayıb. Sənaye inkişafı ilə təbiətin qorunması paralel aparılmalıdır. Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın əsas sərvətlərindən birinin onun təbiəti olduğu xüsusi qeyd edilib.
Metallurgiya sənayesində də qarşıya konkret hədəflər qoyulur. Alüminium istehsalının 2030-cu ilin sonuna qədər 100 min tona çatdırılması nəzərdə tutulur və bu istiqamətdə bir neçə zavodun yaradılması planlaşdırılır.
Bütün bunların son nəticəsi isə iqtisadiyyat üçün daha geniş imkanlar deməkdir.
Yeni iş yerləri, yeni müəssisələr, ixrac imkanlarının genişlənməsi, dövlət büdcəsinə vergi daxilolmalarının artması və bölgələrin iqtisadi fəallığının yüksəlməsi Dövlət Proqramının əsas gözləntiləri sırasındadır.
Prezident İlham Əliyev çıxışının sonunda proqramın ölkəyə verəcəyi nəticələrdən danışarkən yeni güclü sənaye istiqamətinin yaradılacağını, beş mindən çox yeni iş yerinin açılacağını, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun inkişafının sürətlənəcəyini və ixrac potensialının güclənəcəyini bildirib. Gözlənilən illik müsbət maliyyə təsirinin bir milyard manatdan çox ola biləcəyi də qeyd olunub.
Əslində, qarşıdakı dörd ilin əsas mənzərəsi də burada görünür: Azərbaycanın təbii sərvətlərini yalnız çıxaran deyil, onları ölkə daxilində emal edən və yüksək əlavə dəyərə çevirən sənaye ölkəsi kimi mövqeyinin daha da möhkəmləndirilməsi.
2027–2030-cu illər üçün nəzərdə tutulan Dövlət Proqramı bu baxımdan sadəcə ayrı-ayrı yataqların istismarı ilə bağlı sənəd deyil. Bu proqram Azərbaycanın sənaye siyasətində yeni imkanların açılması, bölgələrin inkişafının sürətləndirilməsi və təbii sərvətlərin milli iqtisadiyyat üçün daha böyük dəyərə çevrilməsi məqsədini qarşıya qoyur.
