Azərbaycan tibb elminin görkəmli nümayəndəsi, akademik Zərifə Əliyeva həyatını insan sağlamlığının qorunmasına və oftalmologiya elminin inkişafına həsr etmiş böyük alimlərdən biridir. Onun zəngin elmi fəaliyyəti, yüksək mənəvi keyfiyyətləri və insanlara olan qayğıkeş münasibəti Azərbaycan tibb tarixində xüsusi yer tutur.
Zərifə Əliyeva 1923-cü il aprelin 28-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Şərur rayonunun Şahtaxtı kəndində ziyalı ailəsində anadan olmuşdur. Onun uşaqlıq illəri elmə, mədəniyyətə və mənəvi dəyərlərə böyük önəm verilən bir mühitdə keçmişdir. Bu mühit gələcəkdə onun dünyagörüşünün formalaşmasına, insanlara sevgi və hörmətlə yanaşmasına mühüm təsir göstərmişdir.
Orta məktəbi bitirdikdən sonra o, Azərbaycan Dövlət Tibb İnstitutuna daxil olmuş və 1947-ci ildə institutu fərqlənmə ilə bitirmişdir. Həkimlik peşəsinə böyük sevgi ilə yanaşan Zərifə Əliyeva təhsil aldığı illərdən etibarən tibb elminə maraq göstərmiş, gələcək fəaliyyətini məhz bu sahədə qurmağa qərar vermişdir.
Ali təhsilini başa vurduqdan sonra o, Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Göz Xəstəlikləri İnstitutunda fəaliyyətə başlamış və burada oftalmologiya sahəsində elmi araşdırmalar aparmışdır. Bu illər ərzində o, həm praktik həkim kimi çalışmış, həm də elmi fəaliyyətini davam etdirərək yeni tədqiqatlar aparmışdır.
Zərifə Əliyevanın elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri Azərbaycanda geniş yayılmış Traxoma xəstəliyinə qarşı mübarizə olmuşdur. XX əsrin ortalarında bu xəstəlik əhali arasında geniş yayılmış və insanların görmə qabiliyyətinə ciddi zərər vurmuşdur. Zərifə Əliyeva bu sahədə apardığı tədqiqatlar və həyata keçirdiyi müalicə tədbirləri ilə traxoma xəstəliyinin aradan qaldırılması istiqamətində mühüm nəticələr əldə etmişdir. Onun təşəbbüsü ilə həyata keçirilən profilaktik və müalicə tədbirləri nəticəsində ölkədə bu xəstəliyin yayılmasının qarşısı alınmışdır.
Alim eyni zamanda Qlaukoma və digər göz xəstəliklərinin diaqnostikası və müalicəsi sahəsində də mühüm elmi araşdırmalar aparmışdır. Onun bu sahədə yazdığı elmi əsərlər tibb işçiləri və oftalmoloqlar üçün dəyərli mənbəyə çevrilmişdir.
Zərifə Əliyeva təkcə praktik həkim və alim kimi deyil, həm də elmi-pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olmuşdur. O, gənc həkimlərin hazırlanmasına, onların bilik və bacarıqlarının artırılmasına xüsusi diqqət yetirmişdir. Onun rəhbərliyi altında bir çox gənc alim və həkim yetişmiş, oftalmologiya sahəsində yeni mütəxəssislər formalaşmışdır.
Alimin elmi yaradıcılığı olduqca zəngin olmuşdur. O, 150-yə yaxın elmi əsərin, monoqrafiya və dərs vəsaitlərinin müəllifi və həmmüəllifi olmuşdur. Bu əsərlərdə göz xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və profilaktikası ilə bağlı mühüm elmi nəticələr əks olunmuşdur. Onun elmi fəaliyyəti yalnız Azərbaycanda deyil, beynəlxalq elmi ictimaiyyət tərəfindən də yüksək qiymətləndirilmişdir.
Görmə orqanının peşə patologiyası sahəsində apardığı tədqiqatlara görə Zərifə Əliyeva 1981-ci ildə akademik M.İ. Averbax adına mükafata layiq görülmüşdür. Bu mükafat oftalmologiya sahəsində ən nüfuzlu mükafatlardan biri hesab olunur.
1983-cü ildə əldə etdiyi elmi nailiyyətlərə görə Zərifə Əliyeva Azərbaycan Elmlər Akademiyasının həqiqi üzvü seçilmişdir. Bu hadisə Azərbaycan tibb elmi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir və onun oftalmologiya sahəsindəki xidmətlərinin yüksək qiymətləndirildiyini bir daha göstərmişdir.
Görkəmli alim 1985-ci il aprelin 15-də Moskva şəhərində vəfat etmişdir. 1994-cü ildə onun nəşi Bakıya gətirilərək Fəxri Xiyabanda dəfn edilmişdir. Bu gün də onun xatirəsi Azərbaycan xalqı tərəfindən böyük ehtiramla yad edilir.
Hazırda Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzi onun adını daşıyır və ölkəmizdə göz xəstəliklərinin diaqnostikası və müalicəsi sahəsində aparıcı tibb müəssisələrindən biri hesab olunur.
Zərifə Əliyeva haqqında dəyərli fikirlər
Görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyev akademik Zərifə Əliyeva haqqında danışarkən onun yüksək mənəvi keyfiyyətlərini, insanlara olan sevgisini və fədakar fəaliyyətini xüsusi vurğulamışdır.
Ulu Öndər qeyd edirdi ki, Zərifə xanım insanların qəlbində sevgi və hörmət qazanan nadir şəxsiyyətlərdən idi. Onun sözlərinə görə, Zərifə Əliyeva həm böyük alim, həm də yüksək mənəviyyata malik insan idi. O, Azərbaycan qadınının ən gözəl keyfiyyətlərini – mərhəmət, xeyirxahlıq və humanizm dəyərlərini özündə cəmləşdirirdi.
Heydər Əliyev Zərifə xanımın ailə həyatında da böyük rol oynadığını vurğulayaraq bildirirdi ki, onun yaratdığı yüksək mənəvi mühit ailənin möhkəmliyində mühüm rol oynamışdır. O qeyd edirdi ki, Zərifə xanım ailəsinə böyük qayğı ilə yanaşmış, övladlarının tərbiyəsinə xüsusi diqqət yetirmişdir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev də akademik Zərifə Əliyeva haqqında danışarkən onun həyat fəlsəfəsinin əsasının xeyirxahlıq və insanpərvərlik olduğunu vurğulamışdır.
Prezident qeyd etmişdir ki, Zərifə Əliyeva həm böyük alim, həm də qayğıkeş ana idi. O, tibbin bütün incəliklərini dərindən öyrənməyə çalışır, eyni zamanda övladlarının tərbiyəsinə böyük diqqət yetirirdi. Onun həyat yolu və fəaliyyəti Azərbaycan cəmiyyəti üçün böyük örnəkdir.
Bu dəyərli fikirlər akademik Zərifə Əliyevanın Azərbaycan elmi və cəmiyyəti qarşısında xidmətlərinin nə qədər yüksək qiymətləndirildiyini bir daha göstərir.
Akademik Zərifə Əliyevanın həyat yolu elmə, insanlara xidmətə və yüksək mənəvi dəyərlərə sədaqətin parlaq nümunəsidir. Onun zəngin elmi irsi, fədakar fəaliyyəti və insanlara olan qayğısı bu gün də Azərbaycan səhiyyəsinin inkişafında mühüm rol oynayır.
Zərifə Əliyevanın adı Azərbaycan tibb tarixində xüsusi ehtiramla çəkilir və onun fəaliyyəti gələcək nəsillər üçün nümunə olaraq qalır. Bu böyük alimin xatirəsi xalqımızın qəlbində daim yaşayacaqdır.
