Fevralın 14-də Münxen Təhlükəsizlik Konfransı çərçivəsində keçirilən “Açıq dəhliz siyasəti? Trans-Xəzər əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi” paneli, Azərbaycanın regional və beynəlxalq nəqliyyat və ticarət imkanlarını müzakirə etmək üçün əhəmiyyətli platforma olub. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev, birinci xanım Mehriban Əliyeva və Leyla Əliyeva paneldə iştirak edərək ölkənin Orta Dəhliz layihəsinə yönəlmiş strateji viziyasını təqdim ediblər. Moderator Helqa Mariya Şmidin suallarına cavab verərkən Prezident Əliyev Azərbaycanın son illərdə marşrutun inkişafına yönəlmiş böyük sərmayələrinə diqqət çəkib və bu layihənin regional əhəmiyyətini izah edib.
Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, Azərbaycanın coğrafi mövqeyi – Avropa ilə Asiya arasında yerləşməsi – ölkəni regional nəqliyyat və logistika qovşağına çevirir. Lakin bu üstünlüyün reallaşması üçün müasir və dayanıqlı infrastruktur tələb olunur. Azərbaycan son illərdə dəniz limanları, dəmir yolları, magistral yollar və hava nəqliyyatı daxil olmaqla multimodal nəqliyyat şəbəkəsinə böyük investisiyalar yatırıb. Ölkə ötən il Orta Dəhliz vasitəsilə 100 mindən çox nəqliyyat vahidinin daşınmasını həyata keçirərək yeni rekord səviyyəyə nail olub və bir neçə ildən sonra bu rəqəmin 500 minə çatdırılması hədəflənir.
Bu layihələr yalnız daşımaların həcmində artıma səbəb olmur, eyni zamanda regional inteqrasiyanı və ticarət əlaqələrini möhkəmləndirir. Xüsusilə, Xəzər dənizinin dibi ilə çəkilən fiber-optik kabel infrastrukturu ölkələr arasında informasiya və rabitə əlaqələrinin sürət və etibarlılığını artıraraq ticarət və biznes əməliyyatlarının səmərəliliyinə töhfə verir. Bundan əlavə, Azərbaycanda və Naxçıvanda həyata keçirilən dəmir yolu layihələri, həmçinin yeni liman genişlənmələri, yük daşımalarının sürət və tutumunu artırmaqla regionun logistika imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir.
Prezident İlham Əliyev vurğulayıb ki, bu cür infrastruktur yatırımları yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqaz və Trans-Xəzər regionu üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu, Avropa və Asiya arasında şaxələndirilmiş ticarət marşrutları təmin edərək, mövcud Şimal və Cənub marşrutlarına alternativ imkanlar yaradır. Həmçinin, bu infrastruktur sayəsində Azərbaycan regional iqtisadi əməkdaşlığın mərkəzinə çevrilir, qonşu ölkələrlə qarşılıqlı faydalı əlaqələr qurur və beynəlxalq nəqliyyat şəbəkələrində strateji oyunçu rolunu möhkəmləndirir.
Bundan əlavə, paneldə Prezident İlham Əliyev Ermənistanla sülh prosesinin və TRIPP layihəsinin əhəmiyyətinə toxunub. Layihə çərçivəsində Azərbaycan, Ermənistan və Naxçıvan ərazisində dəmir yolu infrastrukturu yaradılacaq ki, bu da regional iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirəcək, ticarət əlaqələrini genişləndirəcək və uzunmüddətli sülhün təmin olunmasına xidmət edəcək. TRIPP layihəsi yalnız nəqliyyat təşəbbüsü deyil; o, siyasi etimadın formalaşması, beynəlxalq əməkdaşlığın genişlənməsi və Trans-Xəzər regionunun strateji əhəmiyyətinin artırılması üçün vacib alət kimi çıxış edir.
Çin və Qloballaşma Mərkəzinin təsisçisi Vanq Huiyao paneldə Trans-Xəzər marşrutunun “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü çərçivəsində əhəmiyyətini vurğulayaraq bildirib ki, bu marşrut Çin, Mərkəzi Asiya və Azərbaycan vasitəsilə Avropaya çıxışı təmin edir. Yeni marşrutlar ticarət, logistika və turizm imkanlarını genişləndirir, iqtisadi əməkdaşlığı gücləndirir və region ölkələrinin uzunmüddətli inkişafına töhfə verir.
Eyni zamanda, ABŞ və beynəlxalq maliyyə institutlarının, o cümlədən Dünya Bankı və Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının rolu, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və tranzitin sürətləndirilməsi vasitəsilə Orta Dəhlizin dayanıqlığını təmin edir. Bu, regional və qlobal ticarət əlaqələrinin möhkəmlənməsinə, iqtisadi və diplomatik inteqrasiyanın dərinləşməsinə xidmət edir.
Trans-Xəzər Dəhlizi yalnız yük daşımaları üçün marşrut deyil; o, Azərbaycan vasitəsilə regional inteqrasiya, beynəlxalq əməkdaşlıq və iqtisadi stabillik platformasına çevrilir. Bu təşəbbüslər həm Cənubi Qafqaz, həm Mərkəzi Asiya, həm də Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və Azərbaycanın qlobal nəqliyyat və logistika oyunçusu kimi mövqeyini möhkəmləndirir.
Ermənistanla sülh prosesi və TRIPP layihəsinin strateji rolu
Panel zamanı Prezident İlham Əliyev Ermənistanla sülh prosesinin regional stabillik və strateji inteqrasiya baxımından əhəmiyyətini vurğulayıb. O, TRIPP – “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” layihəsinin yalnız nəqliyyat dəhlizi olmadığını, həmçinin Azərbaycan və Ermənistan arasında siyasi etimadın möhkəmləndirilməsi və Trans-Xəzər əməkdaşlığının inkişafı üçün mühüm platforma olduğunu qeyd edib.
Prezident İlham Əliyev bildirib ki, TRIPP layihəsi çərçivəsində Azərbaycan, Ermənistan və Naxçıvan ərazisində dəmir yolu və digər multimodal nəqliyyat infrastrukturu yaradılacaq. Bu, regional iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirəcək, yük daşımalarının sürətini artıracaq və uzunmüddətli sülhün bünövrəsini qoyacaq. Sülh sazişi isə Ermənistanın Konstitusiyasından ərazi iddialarının çıxarılmasına əsaslanır və bu sənədin imzalanması regionda qarşılıqlı etimadın və siyasi stabilliyin təmin olunmasına xidmət edir.
TRIPP layihəsi yalnız dəmir yolu infrastrukturu ilə məhdudlaşmır. Prezident qeyd edib ki, layihə çərçivəsində enerji, logistika və digər strateji sahələrdə əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradılır. Azərbaycan vasitəsilə daşınan yük və enerji məhsulları Naxçıvan və Ermənistan üzərindən Türkiyə və Avropaya çatacaq. Bu marşrut regional ticarət və nəqliyyat imkanlarını artırmaqla yanaşı, ölkələr arasında qarşılıqlı asılılığı gücləndirir və Cənubi Qafqazda geosiyasi sabitliyin möhkəmlənməsinə töhfə verir.
Prezident İlham Əliyev TRIPP-in yalnız siyasi iradə ilə icra olunmayacağını, eyni zamanda beynəlxalq dəstək və iqtisadi maraqların balanslaşdırılmasını tələb etdiyini qeyd edib. Layihənin həyata keçirilməsi Azərbaycanın diplomatik potensialını və regiondakı lider mövqeyini göstərir. Bununla yanaşı, TRIPP Cənubi Qafqazın gələcəkdə sülhsevər və iqtisadi baxımdan inteqrasiya olunmuş bir region olmasına zəmin yaradır.
Bu təşəbbüs, həm də digər regional layihələrlə sinxronlaşdırılaraq Trans-Xəzər marşrutunun inkişafını sürətləndirir, qonşu ölkələrin iqtisadi əməkdaşlığını möhkəmləndirir və Avropa ilə Asiya arasında dayanıqlı tranzit dəhlizinin formalaşmasına xidmət edir. TRIPP, həmçinin ticarət, enerji və logistika sahəsində yaradılan qarşılıqlı imkanlarla regional sabitliyin qorunmasında konkret alət rolunu oynayır.
Çin, Mərkəzi Asiya və Avropa ilə əməkdaşlıq
Panel zamanı Vanq Huiyao, Çin və Qloballaşma Mərkəzinin təsisçisi və prezidenti, Trans-Xəzər marşrutunun strateji əhəmiyyətini “Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsü çərçivəsində vurğulayıb. O, bu marşrutun yalnız yük daşımaları üçün deyil, həm də regional iqtisadi inkişaf, ticarət əlaqələrinin genişlənməsi və beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi üçün vacib olduğunu qeyd edib. Vanq Huiyao bildirib ki, Çin bu təşəbbüsə aktiv şəkildə töhfə verərək tranzit maneələrinin aradan qaldırılmasına, marşrut bağlantılarının sadələşdirilməsinə və daşımaların sürətinin artırılmasına dəstək göstərir.
Çin və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə Azərbaycan arasında qurulan nəqliyyat və logistika əlaqələri Avropaya çıxış üçün etibarlı və şaxələndirilmiş marşrutlar təmin edir. Bu, yalnız ticarət axınlarının dayanıqlığını artırmır, həm də region ölkələrinə əlavə iqtisadi imkanlar yaradır. Vanq Huiyao qeyd edib ki, layihə yalnız yük daşımaları ilə məhdudlaşmır; turizm, investisiya və digər iqtisadi sahələr də bundan faydalanır. Nəticədə regionun iqtisadi inteqrasiyası güclənir, yeni iş yerləri yaradılır və beynəlxalq biznes üçün daha əlverişli mühit formalaşır.
Azərbaycanın rolu bu əməkdaşlıqda xüsusilə diqqətçəkəndir. Ölkə yalnız tranzit marşrut kimi çıxış etmir, eyni zamanda Mərkəzi Asiya və Çin ilə əməkdaşlığı koordinasiya edərək yük daşımalarının daha sürətli və etibarlı olmasını təmin edir. Yeni dəhlizlərin yaradılması və mövcud infrastrukturun təkmilləşdirilməsi, Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında logistikanın optimallaşdırılmasına imkan verir. Bu isə regional siyasi və iqtisadi sabitliyi möhkəmləndirir, çünki qarşılıqlı asılılıq ölkələr arasında etimad mühitini formalaşdırır.
Vanq Huiyao həmçinin bildirib ki, Çin tərəfi layihələrin uzunmüddətli dayanıqlığını təmin etmək üçün maneələrin azaldılmasına və infrastruktur investisiyalarının maliyyələşdirilməsinə fəal şəkildə qatılır. Azərbaycanın strateji təşəbbüsləri və mövqeyi ilə birləşən bu əməkdaşlıq, Trans-Xəzər marşrutunu həm regional, həm də qlobal ticarətdə etibarlı, səmərəli və dayanıqlı bir dəhlizə çevirir.
Beləliklə, Trans-Xəzər marşrutu yalnız yük və nəqliyyat üçün deyil, həm də siyasi, iqtisadi və diplomatik əməkdaşlıq üçün platforma rolunu oynayır, Çin, Mərkəzi Asiya və Avropanı birləşdirən strateji əlaqələr şəbəkəsini formalaşdırır.
ABŞ, İran və beynəlxalq tərəfdaşlıqların təsiri
Panel zamanı Türkiyənin gənc liderləri və digər iştirakçılar Orta Dəhliz marşrutuna ABŞ, İran və beynəlxalq tərəfdaşların təsirini müzakirə ediblər. Prezident İlham Əliyev bildirib ki, TRIPP – “Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu” – layihəsi Prezident Trampın adını daşıdığı üçün uzunmüddətli perspektivdə ABŞ administrasiyaları üçün strateji əhəmiyyət daşıyacaq. Layihəyə ABŞ, Ermənistan və digər tərəfdaşların iştirakı, onların investisiya hüquqları və tikinti imkanları vasitəsilə həyata keçirilir. Bu yanaşma layihənin maliyyə dayanıqlığını və qlobal maraqlar çərçivəsində sabitliyini təmin edir.
Prezident həmçinin Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə fəal əməkdaşlığına diqqət çəkib. Çin tərəfindən maliyyələşdirilən alternativ marşrutlar Xəzər dənizi vasitəsilə Avropaya çıxışı təmin edir, bu da yük daşımalarını sürətli, etibarlı və dayanıqlı edir. Bu təşəbbüslər region ölkələrinin iqtisadi inteqrasiyasını möhkəmləndirir, Orta Dəhlizin tranzit potensialını artırır və regional ticarət əlaqələrini daha davamlı edir. Eyni zamanda, Azərbaycan enerji və neft-kimya sahəsində tərəfdaşlıq layihələrini dəstəkləyərək regional iqtisadi sabitliyə və enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə verir.
Paneldə çıxış edən Avropa Komissiyasının Genişlənmə üzrə komissarı Marta Kos vurğulayıb ki, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, tranzit sürətinin artırılması və beynəlxalq ticarətin asanlaşdırılması üçün Dünya Bankı və Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı kimi beynəlxalq maliyyə institutlarının fəal iştirakı zəruridir. Bu tədbirlər yalnız yük daşımalarının səmərəliliyini artırmır, həm də region ölkələri arasında qarşılıqlı etimadın və iqtisadi əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Prezident İlham Əliyev qeyd edib ki, ABŞ və digər beynəlxalq tərəfdaşların iştirakı layihəyə strateji təminat verir, İranın geosiyasi mövqeyi isə regionda tranzit imkanlarını şaxələndirmək baxımından vacibdir. Alternativ marşrutların inkişafı yük daşımalarının dayanıqlığını artırmaqla yanaşı, regional iqtisadi və diplomatik inteqrasiyanın daha geniş platformasını yaradır. Beləliklə, bu yanaşma Orta Dəhlizin rolunu gücləndirir, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya arasında iqtisadi və siyasi əlaqələrin dayanıqlı inkişafına zəmin yaradır və beynəlxalq ticarət şəbəkələrində regionun strateji mövqeyini möhkəmləndirir.
